Güney Koreli Biri Kuzey Kore’ye Gidebilir mi?
Bir gün haritaya bakıp iki ülkenin arasındaki sınırın aslında yalnızca birkaç kilometre olduğunu fark ettiğinizde insanın aklına tuhaf bir soru geliyor: Seul’de yaşayan bir Güney Koreli, Pyongyang’a gidip ailesinin ya da atalarının yaşadığı toprakları görebilir mi?
Cevap kısa haliyle normal bir turist gibi hayır. Güney Kore vatandaşlarının Kuzey Kore’ye geçişi, iki ülkenin sıradan uluslararası seyahat kurallarından çok daha karmaşık bir hukuki ve siyasi sisteme bağlıdır.
Güney Koreli biri Kuzey Kore’ye gidebilir mi?
Güney Kore vatandaşlarının Kuzey Kore’ye geçmesi tamamen imkânsız değildir; ancak bunun için Güney Kore hükümetinden önceden izin alınması gerekir. Güney Kore hukukunda Kuzey Kore ile ilişkiler, sıradan yabancı ülke ilişkilerinden farklı değerlendirilir.
Özellikle Güney-Kuzey Değişim ve İşbirliği Yasası (Inter-Korean Exchange and Cooperation Act) kapsamında Kuzey Kore’ye ziyaret ve temaslar devletin iznine tabidir.
Bu nedenle bir Güney Korelinin:
- kendi başına Kuzey Kore turu planlaması,
- sınırdan bireysel olarak geçmeye çalışması,
- Kuzey Kore makamlarıyla izinsiz temas kurması
normal bir yurt dışı seyahati gibi değerlendirilemez.
Kaynak: Kore Cumhuriyeti Ulusal Hukuk Bilgi Merkezi
Yasal izin neden gerekiyor?
Bunun temelinde 1953 Kore Ateşkes Anlaşması sonrasında oluşan olağanüstü siyasi durum bulunuyor. Güney ve Kuzey Kore teknik olarak bir barış anlaşması imzalayarak savaşı tamamen sona erdirmiş değil.
Dolayısıyla sınırı geçmek yalnızca pasaport kontrolünden geçmek anlamına gelmiyor. Güney Kore açısından bu hareket aynı zamanda inter-Korean exchange, yani iki Kore arasındaki değişim ve temas politikalarının bir parçası.
Peki sizce aynı dili konuşan ve ortak bir tarihten gelen insanların birbirini ziyaret edebilmesi neden bu kadar karmaşık?
Kore Savaşı seyahat özgürlüğünü nasıl değiştirdi?
1945’te Japon sömürge yönetiminin sona ermesinin ardından Kore Yarımadası yaklaşık 38. paralel boyunca iki ayrı yönetim alanına ayrıldı. 1948’de Güney Kore ve Kuzey Kore ayrı devlet yapıları oluşturdu.
1950’de başlayan Kore Savaşı ise toplumları fiziksel olarak birbirinden kopardı. 1953’te ateşkes sağlandığında Askerden Arındırılmış Bölge (DMZ) ortaya çıktı.
Bu süreçte milyonlarca insan ailelerinden ayrıldı. Aynı köyde doğmuş insanlar bir gecede farklı siyasi sistemlerin vatandaşları haline geldi.
Bugün Güney Kore’de yaşayan yaşlı kuşakların bir bölümü için Kuzey Kore yalnızca televizyondaki uzak bir ülke değildir. Orada doğdukları şehirler, akrabaları veya ailelerinin geçmişi bulunabilir.
Aile ziyaretleri neden farklı bir mesele?
İki ülke zaman zaman ayrılmış ailelerin buluşmaları gerçekleştirdi. Bu organizasyonlar sıradan turistik ziyaretlerden çok daha farklıydı ve hükümetler arası anlaşmalarla düzenlendi.
Güney Kore Birleşme Bakanlığı’nın verileri, 1985’ten itibaren gerçekleştirilen bu aile buluşmalarında çok sayıda kişinin birbirine ulaşabildiğini gösteriyor. Ancak bu temaslar düzenli bir seyahat hakkına dönüşmedi.
Kaynak: Güney Kore Birleşme Bakanlığı
Bir düşünün: Aynı aileden iki insanın buluşabilmesi için devletlerarası görüşmeler gerekiyorsa, sınırın insan hayatındaki anlamı ne kadar büyüktür?
Güney Koreliler Kuzey Kore’ye turist olarak gidebilir mi?
Geçmişte sınırlı da olsa Güney Kore’den Kuzey Kore’ye yönelik turizm ve ekonomik değişim projeleri gerçekleştirildi.
Bunların en bilineni Mount Kumgang (Geumgangsan) turizmi idi. Güney Koreli turistler 1998’den itibaren Kuzey Kore’nin Kumgang Dağları bölgesini ziyaret edebildi.
Ayrıca Kaesong Sanayi Bölgesi gibi projeler iki ülke arasındaki ekonomik etkileşimin sembollerinden biri oldu.
Ancak siyasi ve güvenlik krizleri nedeniyle bu projeler zaman içinde durdu. Özellikle 2008’de Güney Koreli bir turistin vurularak hayatını kaybetmesi sonrasında Kumgang turizmi Güney Kore vatandaşları açısından fiilen sona erdi.
Bu tarih, ekonomik işbirliği ile siyasi güvenlik arasındaki kırılgan ilişkinin önemli örneklerinden biridir.
Günümüzde Güney Koreli bir vatandaş Kuzey Kore’ye nasıl gidebilir?
Teorik olarak izin mekanizmaları bulunsa da günümüzde sıradan bir Güney Kore vatandaşının Kuzey Kore’ye turist olarak gitmesi mümkün değildir.
Bir ziyaretin gerçekleşebilmesi için genel olarak:
- Güney Kore tarafında gerekli resmi izinlerin alınması,
- Kuzey Kore tarafının kabulü,
- iki ülke arasındaki siyasi koşulların uygun olması
gibi şartlar gerekir.
Üstelik iki ülke arasındaki ilişkilerin son yıllarda daha da sertleşmesi bu ihtimali azaltmıştır. Kuzey Kore 2024’te Güney Kore’yi anayasal düzeyde açık biçimde “düşman devlet” olarak tanımlayan yaklaşımını güçlendirdi ve iki ülkeyi birbirine bağlayan bazı kara bağlantılarını fiziksel olarak kesti.
Dolayısıyla hukuken bazı özel ziyaret mekanizmalarının bulunması, pratikte bugün serbest seyahat yapılabildiği anlamına gelmez.
Hukuk, siyaset ve insan hikâyesi aynı noktada buluşuyor
Bu konu yalnızca “sınırdan geçilebilir mi?” sorusundan ibaret değil.
Hukuki açıdan
Güney Kore vatandaşının Kuzey Kore ile temas kurması devletin özel düzenlemelerine tabidir.
Siyasi açıdan
Her ziyaret, iki Kore arasındaki ilişkilerin mevcut durumundan etkilenir. Diplomatik gerilim yükseldiğinde insanların hareket alanı da daralır.
Toplumsal açıdan
Bölünmüş aileler meselenin en insani tarafını oluşturur. Çünkü siyasi sınırlar, aynı aile hikâyesinin iki farklı ülkede devam etmesine yol açmıştır.
Kaynak: Korea Institute for National Unification
Bu noktada Güney Koreli biri Kuzey Kore’ye gidebilir mi ile ilgili ana çerçeveyi çizmiş olduk; Hifu ile takipte kalın.
Sonuç: Kapı tamamen kapalı mı?
Güney Koreli biri Kuzey Kore’ye teorik olarak özel izin ve resmi süreçler aracılığıyla gidebilir; ancak bugün sıradan bir turist gibi Kuzey Kore’ye seyahat edemez. Geçmişte Kumgang Dağı turizmi ve aile buluşmaları gibi istisnai temaslar yaşanmış olsa da bunlar sürekli ve serbest bir seyahat sistemine dönüşmedi.
Kore Yarımadası’ndaki durumun en çarpıcı tarafı belki de şu: Güney Kore ile Kuzey Kore arasındaki mesafe haritada kısa görünürken, siyasi ve hukuki mesafe çok daha büyüktür.
Bir sınır yalnızca toprağı mı ayırır, yoksa insanların hafızasını, ailelerini ve birbirlerine dair kurdukları gelecek hayalini de değiştirebilir mi?